مقدمه:
بر اساسِ آنچه در منابعِ دین ذكر شده، اعتقاد راسخ شیعه بر آن است كه تمام بركات هستی و ادامه حیات عالَم و آدم و سایر موجودات در سایه وجود مقدّس و با بركت ولی و خلیفه خدا بر روی زمین می باشد و اگر آن وجود گرامی نباشد تمام هستی نابود گشته و از بین خواهد رفت.«لَوبَقَیتِ الاَرضُ بغیرِ امامٍ لَساخَت» «اگر امام بر روی زمین نباشد، اهلش را فرو خواهد برد.» «امام صادق(ع)»[1]. و مصداق ولی خدا در زمان ما حضرت ولی الله الاعظم، حجه بن الحسن المهدی (عج) می باشد، كسی كه ذخیره پروردگار برای اقامه حكومت حقّ در عالم است. «وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ لَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ»[2] «و اراده كردهایم بر مستعضعفین زمین منّت نهاده و آنها را امام بر روی زمین و وارث گذشتگان بگردانیم». به بركتِ وجودِ ایشان رزق نازل گردیده و فیضِ مادی و معنوی خداوند بر بشر جاری است و تنها و با تَمسّك و تَوسل به آن بزرگوار است كه وصول به درجات بالای كمال و قرب حضرت حق(جل و اعلی) میّسر می گردد.[3] امام صادق (ع) فرمودند: «اوصیاء پیغمبر درهای توجه مردم به سوی خداوند می باشند .»[4] در زمان غیبت كبری، اگر چه آن وجود مقدّس به ظاهر در میان مردم نیستند امّا طبق فرمایش پیامبر اكرم(ص) مردم همچون خورشید پشت ابر از وجودشان بهرهمند می گردد.[5]و خود آن بزرگوار نیز در توقیع به شیخ مفید (ره) فرمودند: «انّا غیر مهملین لمراعاتكم ولا ناسین لذكرِكُم...» «ما هرگز شمارا به حال خود وا نمیگذاریم و فراموشتان نمیكنیم و اگر اینچنین نبود بلاها بر شما نازل می گشت و دشمنان بر شما مسلط میشدند.»[6] از همین رو شیعیان و ارادتمندان آن حضرت و به خصوص عالمان دین ـ كه به فرموده آن حضرت نائب ایشان در میان مردم هستند ـ[7] پیوسته در مشكلات خویش متوسّل به وجود مقدّس آن حضرت شده و هر لحظه خود را در محضر آن حضرت حاضر می دانند و مورد توجّه و عنایات خاصّ آن وجود مقدّس قرار داشته اند. شبستانهای مسا جد سهله، كوفه و جمكران با صدای نالههای این عاشقان اُنس گرفته و حكایاتی از ارتباط نزدیك عشّاق با معشوق خویش دارد.
سؤالی كه در این میان مطرح است اینكه، آیا ملاقات با آن وجودِ نازنین در زمان غیبت كبری میسّر است، در حالی كه در توقیع مبارك حضرت به «علی بن محمد سمری» نائب چهارم از نوّاب اربعه آمده است: «وسیأتی لشیعتی من یدّعی المشاهده قبلَ خروج السفیانی و الصیحه فهو كذّابٌ مفتر»[8] «قبل از خروج سفیانی و صیحه آسمانی برخی از شیعیان ادعای مشاهده امامشان را دارند و آنها دروغگویند.»
در پاسخ به این سوال باید گفت كه: اولاً: با توجّه به اتمام نیابت خاصّه، مراد از ادعای مشاهده، همراه با ادعای نیابت است و اینكه هر وقت بخواهد می تواند امام را زیارت كند و چنین شخصی كذّاب است. ثانیاً: مراد كسانی هستند كه ادعا دارند حضرت را دیده و شناخته اند بدون اینكه حضرت ، خود را معرّفی نماید. ثالثاً: بهترین دلیل برامكان چیزی وقوع آن است و در حالی كه بسیاری از بزرگان كه در وثاقت آنها شك نیست به محضرشان شرفیاب شدهاند، پس راه ملاقات با حضرت مفتوح است. علاوه بر اینكه یك جهت این بیان مبارك برای این است كه راه سؤاستفاده برای افراد فرصت طلب مسدود شود و ادعای هر كسی به راحتی پذیرفته نشود.[9] در هر حال راه ارتباط با ولیعصر (عج) ـ بر فرض كه راه ملاقات هم بسته باشد ـ به هیچ وجه مسدود نیست و با توجه به اشراف حضرت به اعمال شیعیان[10] و عنایت به آنها، می توان برای محكم تر نمودن این ارتباط در جهت رضایت آن وجود مقدّس تلاش نمود.
ارتباط با امام زمان در كلام بزرگان:
حضرت امام خمینی (ره): «همان طوری كه رسول اكرم(ص) به حسب واقع حاكم بر جمیع موجودات است، حضرت مهدی همان طور حاكم بر جمیع موجودات است، آن خاتم رسل است و این خاتم ولایت...»[11].
«ببینید كه تحت مراقبت هستید، نامه اعمال ما می رود پیش امام زمان ـ سلام الله علیه ـ هفتهای دو دفعه (به حسب روایت ) نكند كه خدای نخواسته از من و شما و سایر دوستان امام زمان ـ سلام الله علیه ـ یك وقت چیزی صادر بشود كه موجب افسردگی امام زمان ـ سلام اللهعلیه ـ باشد.»[12] «رهبر همه شما و همه ما وجود مبارك بقیه الله است و باید ماها و شماها طوری رفتار كنیم كه رضایت آن بزرگوار را كه رضایت خداست بدست آوریم.»[13] «خداوند... ما را موفّق كند كه به لقای جمال مبارك امام زمان ـ سلام الله علیه ـ موفق بشویم.»[14] «بحمدالله این كشور الآن در تحت عنایت حق تعالی و در تحت حمایت ولی عصرسلام الله علیه به مقامی رسیده كه می تواند راه خودش را طی كند.»[15] حضرت آیت الله العظمی بهجت(حفظه الله): «كجا رفتند كسانی كه با صاحب الزمان ارتباط داشتند؟ ما خود را بیچاره كردهایم كه قطع ارتباط نمودهایم و گویا هیچ نداریم. آیا آن ها از ما فقیرتر بودند؟ اگر بفرمائید به آن حضرت دسترسی نداریم؟ جواب شما این است كه چرا به انجام واجبات و ترك محرّمات ملتزم نیستید، و او به همین از ما راضی است زیرا «أورع النّاس مَن تورَّعَ عن المحرّمات»پرهیزگارترین مردم كسی است كه از كارهای حرام بپرهیزد. ترك واجبات و ارتكاب محرّمات، حجاب و نقاب دیدار ما از آن حضرت است.»[16] سیره عملی بزرگان در ارتباط و انس با امام زمان (عج):
علّامه سید مهدی بحرالعلوم(ره): این بزرگوار یكی از مشتاقان و ارادتمندان حقیقی حضرت ولی عصر(ع) بودهاند، كه پیوسته متوسّل به آن حضرت می شدند. ایشان در زمان تحصیل با میرزای قمی (ره) همدرس بودند و مرحوم میرزا می گوید: چون استعدادش زیاد نبود من غالباً درسهارا برای ایشان تقریر می كردم. بعد از اینكه من به ایران آمدم و چندسالی گذشت بار دیگر به زیارت عتبات عالیات موفّق شدم. در این زمان سید بحرالعلوم اشتهار علمی زیادی پیدا كرده بود و وقتی با ایشان ملاقات كردم، ایشان را دریای موّاجی از علم دیدم. وقتی سّر قضیه را از ایشان جویا شدم، در خلوت اینگونه برایم تعریف كردند: «شبی به مسجد كوفه رفته بودم،دیدم آقایم حضرت ولی عصر (ع) مشغول عبادت است ایستادم و سلام كردم. جوابم را مرحمت فرمودند و دستور دادند پیش بروم. من كمی جلو رفتم ولی ادب كردم و جلو تر نرفتم. فرمودند: جلوتر بیا، پس چند قدمی جلوتر رفتم باز هم فرمودند: جلوتر بیا. ومن نزدیك شدم تا آنكه او آغوش مهر گشود و مرا در بغل گرفت و به سینه مباركش چسبانید. در آن هنگام آنچه را خداوند متعال می خواست كه به قلب و سینه من سرازیر شود، سرازیر شد.»[17] البته در موارد دیگری نیز عنایات حضرت (ع) شامل حال ایشان گردیده و موفق به زیارت حضرت شدهاند، كه ما به ذكر همین مورد اكتفاء می كنیم.[18] شیخ صدوق(ره): شیخ طوسی و دیگران روایت كردهاند كه: علی بن بابویه (ره) كه پدر شیخ صدوق (ره) و از علماء بود، عریضه ای خدمت حضرت ولی عصر (عج) نوشت و در آن از حضرت خواهش كرده بود كه دعا كنند خداوند فرزندی به ایشان عطا نماید. و این عریضه را توسط حسین بن روح (ره) ـ نائب خاص حضرت ـ خدمت آن وجود مقدس فرستاد. جواب آن را حضرت اینگونه مرقوم فرمودند: «برای تو دعا كردیم و خداوند به زودی دو فرزند نیكو كرامت فرماید». خداوند دو فرزند به نامهای «محمّد و حسین» به ایشان عنایت كرد كه«محمّد» معروف به شیخ صدوق و صاحب كتابهای بسیاری از جمله «من لا یحضره الفقیه» است. و «حسین» نیز بسیاری از فضلاء و محدثین از نسل ایشان بوجود آمدهاند. و شیخ صدوق پیوسته افتخار می كرد كه من به دعای حضرت مهدی (ع) متولد شدهام.[19] مرحوم مقدس اردبیلی(ره): سید میر علّام تفرشی از شاگردان ایشان می گوید: شبی در تاریكی استادم را دیدم كه به سمت حرم امیرمؤمنان (ع) آمدند در به روی ایشان باز شد، داخل رفتند و صدای مكالمهای را می شنیدم. بعد دوباره در باز شد بیرون آمدند و به سمت مسجد كوفه رفتند. من نیز ایشان را دنبال كردم.در آنجا نیز وارد محراب امیرالمومنین(ع) شدند و من صدای مكالمه مبهمی را شنیدم. در برگشت به سمت نجف ایشان متوجه من شدند. من ایشان را به امیرمؤمنان(ع) قسم دادم كه قضیه امشب چه بود. ایشان بعد از اینكه از من قول گرفت: این قضیه را تا آخر عمرشان برای كسی نگویم، فرمودند: بعضی مسائل مشكل برایم پیش آمده بود كه در حّل آنها متحیّر بودم. از این رو متوسّل به امیر مؤمنان شدم، ایشان مرا به فرزندشان حضرت مهدی (ع) كه امام زمان ماست ارجاع دادند و فرمودند: ایشان در مسجد كوفهاند. به آنجا آمدم سؤالهارا جواب گرفتم و اكنون به نجف بر می گردم.[20] آیه الله میرزای شیرازی (ره): در زمانی كه استعمار انگلیس امتیاز انحصاری كشت و فروش توتون و تنباكو را در ایران بدست گرفت و قصد نفوذ و استعمار كشور را داشت، علماء در صدد مقابله بر آمدند. آیه الله سید محمد فشاركی نزد استادشان میرزای شیرازی بزرگ آمده و طی صحبت صریحی از ایشان می خواهند، بر علیه استعمار انگلیس قیام كرده و موضع شدیدی اتّخاذ نماید. حضرت آیه الله العظمی میرزای شیرازی نظری به ایشان افكنده می فرماید: «مدّتهاست كه در فكر آن بودم ودر این مدّت، جهات مختلف این فتوی را بررسی كردم تا اینكه دیروز به نتیجه نهائی رسیدم و امروز به سرداب مقدّس رفتم تا از مولایم امام زمان (ع) اجازه حكم بگیرم و آقا نیز اجازه فرمودند و قبل از آمدن شما حكم را نوشتم».[1] . اصول كافی ـ (چهار جلدی با ترجمه ) ـ ج1 ص252 / محوم كلینی / مترجم : سید جواد مصطفوی / دفتر نشر فرهنگ اهل بیت، تهران / (بیتا) .
[2] . قصص/ 4
[3] . دادگستر جهان / ابراهیم امینی / ص80 / انتشارات شفق / چاپ چهاردهم ، 1374/ هـ ش
[4] . اصول كافی (همان) ج1 / ص275
[5] . میزان الحكمه ج1 ص 289 ، ح1220 / محمدمحمدی ری شهری / مكتب الاعلام الاسلامی / قم 1371، چاپ سوّم
[6] . الاحتجاج / ج2 / ص323 / ابی منصور احمدبن علی بن ابیطالب الطبرسی ، تعلیق : سید سید محمد باقر خراسانی ، منشورات النّعمان / نجف الاشرف ، 1386 هـ ق
[7] . اشاره به این روایت شریف است كه امام زمان (ع) فرمودند: «أمّا الحوادث الواقعه فارجعوا فیها الی رواهِ حدیثِنا فانّهم حجّتی علیكُم وأنا حجه اللهِ علیكم» بحارالا نوار ـ ج 2 / ص 90 / ح 13، علامه مجلسی / دارالكتب الاسلامیه ، تهران ، چاپ چهارم / 1362.
[8] . كمال الدین و تمام النعمه ، ص516 شیخ صدوق، تحقیق : علی اكبر غفاری، مكتبه الصدوق، تهران 1390 هـ ق ، چاپ اوّل
[9] . امامت ومهدویت ج 3، پخش؛ پاسخ به ده پرسش، ص66ـ63 لطف الله صافی گلپایگانی ، انتشارات حضرت معصومه (س) قم ، چاپ سوّم / 1378.
[10] . اصول كافی (همان ) ج1 ص318
[11] . صحیفه نور ـ ج 20 / ص 249 ( مجموعه سخنان امام خمینی (ره) ـ سری 22جلدی ) سازمان مدارك فرهنگی انقلاب اسلامی / 1369 / تاریخ : 25/1/66
[12] . همان /ج 8 ، ص 391 / 12/ 4/ 58
[13] . همان /ج 14 ص 94 / ، 4/12 / 59
[14] .همان / ج 19 /ص161.
[15] . همان / ج 17 ص155، 26/10/61
[16] . در محضر آیت الله العظمی بهجت(حفظه الله) ـ ص361 ، محمد حسین رخشاد؛ مؤسسه فرهنگی سماء / چاپ اوّل 1382.
[17] . نجم الثاقب ـ ص473 (باتلخیص)، میرزا حسین نوری (ره)، انتشارات آستان مقدس صاحب الزمان (عج)، قم، جمكران ، 1412 هـ . ق، چاپ دوّم.
[18] . همان/ صفحات 474 /478
[19] . عنایات حضرت مهدی (ع) به علماء و طلاب ، ص263 ، محمد رضا باقی اصفهانی، انتشارات نصایح/قم /اوّل / 1379
[20] . نجم الثاقب (همان) ص454
