به طور قطع میتوان گفت: شهر قم اولین مركز تشیع در ایران بوده است. چون سابقه تشیع آن به آخر قرن اوّل هجری باز میگردد و تا آن موقع، ایران هنوز گرفتار كشمكش بین پذیرش اسلام و باقی ماندن بر دین اجدادی خود بودند. مردم قم بدون پروا مذهب خود را آشكار میكردند و با خلفا در میافتادند و والی غیر شیعه را نمیپذیرفتند.
به طور كلی قم از همان آغاز اسلام مورد توجه ائمه اطهار ـ علیهم السّلام ـ بوده و در مورد این شهر و فضایل آن از زبان علی ـ علیه السّلام ـ روایاتی وارد شده است و این شهر به عنوان حرم و پناهگاه اهل بیت شمرده شده است. و با توجه به سیر تاریخی این شهر این مطلب كاملاً ثابت میشود چون قم اولین شهر در ایران است كه مذهب حق تشیع را میپذیرد و تنها شهری است كه در آن از نام ابوبكر، عمر و عثمان خبری نیست و این امر و نظائر آن باعث شد كه مورد اتهام قرار گیرند، قتل عام و شكنجه شوند، شهرشان ویران گردد، مورد طعن و ناسزا قرار گیرند، و هر نوع صدمهای به آنان وارد آید. ولی مردمان این شهر چون كوه در راه ایمان و عقیده خود استوار ماندند و تمامی این بلایا را به جان خریدند و از حمایت اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ دست برنداشتند.
به طور كلی هر علوی و شیعی مذهبی كه از دست حكام جبار عباسی میگریخت امیدش شهر مقدس قم بود و بدانجا پناه میبرد و سخت مورد حمایت مردم قرار میگرفتند، كه با ورود حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ فرزند بلافصل امام موسی بن جعفر ـ علیه السّلام ـ به قم و دفن آن حضرت در آن شهر شهرت پیدا كرد.
در زبان ائمه اطهار ـ علیهم السّلام ـ بر شهر قم، آشیانه آل محمد و مأوای فاطمیون، و جایگاه شیعیان ایشان، اطلاق شده است.[1] و در روایتی اهل قم انصار و یاوران اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ خوانده شدهاند، شهری با این صفات، طبیعی است كه در عصر عباسی كه اولاد علی ـ علیه السّلام ـ در شكنجه و فشار قرار میگرفتند، یكی از پناهگاههای عمده علویان واقع شود.
بعد از دفن حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ توجه علویان و سادات نسبت به قم فزونی یافت و در فاصله كوتاهی عده بسیاری از فرزندان امامان از اطراف به قم رو آوردند و به تدریج یكی از مراكز عمده سادات قرار گرفت و امروز شاید بتوان گفت كه از نظر كثرت سادات شهری كم نظیر است.[2] و این كثرت باعث شده بود كه در شهر قم هم تشكیلاتی بنام «نقابت» عهدهدار امور سادات بشود.
پس از آنچه گفته شد به خوبی روشن میشود كه شهر قم از همان سدههای اولیه اسلام امید و پناهگاه شیعیان و آل علی ـ علیه السّلام ـ بوده و قلب جهان تشیع در قم میتپید و علوم مختلف اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ در آن شهر تدریس و تبلیغ میشد.
امروز هم شهر مقدس قم بسان ستارهای درخشان در آسمان تشیع میدرخشد و در هیچ جای دنیا شهری به این ویژگی وجود ندارد. وجود باثمر هزاران عالم و دانشمند تراز اوّل شیعی، حوزه عظیم، گسترده و پربار برای بسط، و گسترش علوم مختلف شیعی، توجه هر ساله میلیونها عاشق اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ از اقصی نقاط جهان به این شهر، برگزاری مراسم مذهبی ناب شیعی، این شهر را به قلب تپنده جهان تشیع در دنیا تبدیل كرده است.
[1] .بحارالانوار، ج57، ص214.
[2] . تاریخ قم، ج 1، ص 82؛ مجالس المؤمنین، ج 1، ص 146.
