ادب چهارم: استعاذه (پناه بردن به خداوند ، از شیطان)
معنای استعاذه
استعاذه در لغت «پناه بردن» و به عبارت دیگر «پناهنده شدن به خدا از شرّ بدی‎ها و شیطان» است. قاری قرآن قبل از تلاوت قرآن از خدای بزرگ در خواست می‎كند كه او را از شرّ شیطان حفظ كند تا قرائتش از روی ریا و خودنمایی نباشد بلكه هنگام خواندن قرآن با حضور قلب بوده و آیات قرآن در او اثر بگذارد.
الفاظ استغاذه
برای استغاذه بهتر است این عبارت خوانده شود:
«اَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشّیطانِ الرَّجیمِ»
از شیطان رانده شده به خدا پناه می‎برم.
كسی كه قرآن می‎خواند از هر جای قرآن باشد، اوّل، وسط و یا آخر سوره باشد قبل از گفتن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» مستحب است عبارت بالا را قرائت كند. بعضی از مفسّران قرآن و علمای علم قرائت الفاظ دیگری را هم برای استعاذه عنوان نموده‎‏اند، ولی بهترین كلام، همان عبارت بالاست. دو دلیل برای این مطلب خدمت قرآن پژوهان گرامی تقدیم می‎شود:
دلیل اوّل: خداوند در سوره نحل، آیه 98 به پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ چنین خطاب می‎كند:
«فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ».
هنگامی كه قرآن می‎خوانی، از شرّ شیطان مطرود،‌ به خدا پناه بر.
عبارت « اعوذ بالله من الشیطان الرّجیم » به خاطر كوتاه بودن كلمات و نزدیك تر بودن به آیه مورد نظر، از سایر الفاظ بهتر است.
دلیل دوّم: لفظ برگزیده قرّاء سبعه است. ابن جزری « اعوذ بالله من الشیطان الرّجیم» را لفظ برگزیده همه قرّاء می‎داند.[1] مفسّر عالیقدر شیعه، مرحوم طبرسی نیز آن را نظر عده زیادی از قاریان ذكر می‎كند.[2]
استعاذه حقیقی
امام صادق ـ علیه السّلام ـ در روایتی می‏‎فرماید:
«اَغْلِقُوا اَبْوابِ الْمَعْصِیَهِ بِالاِْستِعاذَهِ وَ افْتَحُوا اَبْواب َالطّاعَهِ بِالتَّسمِیَهِ».[3]
درهای معصیت را با استعاذه ببندید و درهای اطاعت را با تسمیه (بسم الله الرحمن الرحیم) باز كنید.
آیا پناه بردن به خدا از شیطان و بستن درهای معصیت با گفتن الفاظ استعاذه میسر است. یعنی اگر ما هنگام تلاوت قرآن گفتیم: اعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم، شیطان دیگربه حریم تلاوت ما وارد نمی‎شود؛ زیرا در پناه خدای قرآن قرار گرفته‎ایم؟ یا این كه به همراه گفتن الفاظ، باید با تمام وجود به خدا پناهنده شویم، و از او كمك بخواهیم؟ در این زمینه از كلام عالم عامل وعارف بالله حضرت امام خمینی (ره) استعانت می‎گیریم:
از آداب مهمّه قرائت... استعاذه از شیطان رجیم است كه خار طریق معرفت و مانع سیر و سلوك الی الله است؛ و این استعاذه و پناه بردن، با لقلقه لسان وصورت بی‎روح ودنیای بی‎آخرت تحقق پیدا نكند؛ چنان چه مشهود است كه این لفظ را كسانی هستند كه چهل / پنجاه سال گفته و از شرّ این راهزن نجات نیافته، و در اخلاق و اعمال بلكه عقاید قلبیّه از شیطان تبعیّت و تقلید نموده‎اند.
اگر درست پناه برده بودیم از شر این پلید، ذات مقدّس حق تعالی كه فیّاض مطلق و صاحب رحمت واسعه و قدرت كامله و علم محیط و كرم بسیط است ما را پناه داده بود و ایمان و اخلاق و اعمال ما اصلاح شده بود.[4]
[1] . النّشر فی القراءات العشر، ابن جزری، دار الكتاب العربی، بیروت، ج 1، ص 243.
[2] . مجمع البیان، ابو علی فضل بن حسن طبرسی، دار مكتبه الحیاه بیروت، ج 1، ص 37.
[3] . سفینه البحار، شیخ عباس قمی، دار المرتضی، بیروت، ج 2، ص 417.
[4] . آداب الصّلاه، امام خمینی، چاپ اوّل، مؤسسه تنظیم و نشر آثار، 1370، ص 221.
صفحه اصلی | درباره ما | ارتباط با ما

کلیه حقوق مادی و معنوی این سامانه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات میباشد
CopyRight © andisheqom.com 2001 - 2010