امروز:
يکشنبه 28 آبان 1396
بازدید :
1353
احمد بن حسين بن غضائري
ولادت:
وي ابو الحسين، احمد بن حسين بن عبيد الله بن ابراهيم غضائري است. او از بزرگان شيعه در قرن پنجم هجري مي باشد. تاريخ ولادت و وفات او دقيقا مشخص نيست، اما آنچه مسلّم است او از علماي قرن پنجم هجري و هم دوره و هم شاگردي شيخ طوسي و نجاشي بوده است.
چنانكه از سخن شيخ در فهرست استفاده مي شود، ابن غضائري در سنين جواني و قبل از 40 سالگي از دنيا رفته است.
پدر:
مهمترين شخصيتي كه در خاندان ابن غضائري همچون خورشيدي تابناك مي درخشد پدر بزرگوار او حسين بن عبيد الله غضائري است. او از رجاليون برجسته و آشناي به انساب بوده و از فقهاي كم نظير دوران خويش به شمار مي رود. حسين بن عبيد الله داراي تأليفات و كتب فراواني در علوم مختلف است مانند:
- «التسليم علي أمير المؤمنين عليه السلام بإمرة المؤمنين»
- «كشف التمويه و النعمة»
- «تذكير العاقل و تنبيه الغافل»
- «مناسك الحج»
- «البيان في حياة الرحمان» و ...
او شيخ و استادِ بزرگاني چون شيخ طوسي و نجاشي است و شيخ طوسي «صحيفه كامله سجاديه» را از طريق وي نقل نموده است. حسين بن عبيد الله در سلسله اسناد 136 روايت واقع شده و در اين روايات از مشايخي از جمله: ابو الفضل شيباني، احمد بن محمد بن يحيي، ابو غالب زراري و هارون بن موسي تلعكبري روايت نقل كرده است. حسين در سال 411 هجري و در ماه صفر ديده از جهان فرو بست و جهاني را داغدار خويش نمود.
لقب:
لقب «غضائري» يا «ابن غضائري» چنان كه در قاموس (به نقل اعيان) آمده، منسوب به «غضائر» است، جمع «غضارة». غضارة به معناي گِل چسبنده سبز و خالص است و در حقيقت نام ظرفي است كه از آن گِل مي ساخته و در آن غذا مي نهاده اند و ممكن است غضائري يا پدران او به فروش يا ساخت اين نوع ظرف اشتغال داشته اند كه چنين لقبي براي آنان معروف شده است.
شخصيت:
ابن غضائري را در رديف بزرگاني چون شيخ طوسي و نجاشي شمردن دور از واقعيت نيست و چه بسا كساني حرف او را مقدم دانسته اند و مشهور است كه «موثق» كسي است كه غضائري او را قبول داشته باشد و «عادل» كسي است كه ابن غضائري او را به عدالت بشناسد.
گرچه پدر احمد بن حسين در كثرت تأليفات و تبحر علوم مختلف معروف است، اما جلالت و مقام پسر را هيچكس كمتر از پدر ندانسته است. شايد نجاشي و شيخ طوسي پس از ديدن كتابهاي ابن غضائري در اصول و مصنّفات تصميم به نوشتن كتابهايي در فهرست علما و كتب شيعه گرفته اند ; چرا كه كتب ابن غضائري پس از وفاتش از بين رفته و هيچ نسخه اي از آنها به دست ما نرسيده است.
اساتيد:
با آنكه به اعتراف بزرگان، ابن غضائري شخصيتي ممتاز داشته و همه به فضل و تقوا و علم او اعتراف دارند، اما اطلاع چنداني از قسمتهاي مختلف زندگي او در اختيار نداريم.
از جمله اساتيد ابن غضائري تنها نام دو نفر يافت شده:
1 - حسين بن عبيد الله غضائري، پدر فقيه و محدث او
2 - احمد بن عبد الواحد بن احمد بزاز، معروف به ابن عبدون و ابن حاشر كه از شيوخ روايت نجاشي نيز مي باشد. او در سال 423 هجري وفات يافته است.
شاگردان:
از شاگردان ابن غضائري نيز فقط چند نام در تاريخ ثبت شده كه عبارتند از:
1 - شيخ الطائفة، ابو جعفر، محمد بن حسن طوسي، متوفاي 460 هجري، كه مقام و عظمت و فضل او بر هيچكس پوشيده نيست. او نويسنده 2 كتاب از كتب اربعه است و علاوه بر آن دهها عنوان تأليف در موضوعات مختلف دارد.
2 - شيخ ابو العباس، احمد بن علي نجاشي، صاحب كتاب رجال معروف، كه مهمترين كتاب رجال و اصلي ترين كتاب موجود براي مراجعه محققين قلمداد مي شود.
پيرامون نجاشي تذكر اين نكته لازم است كه نجاشي از شاگردان ابن غضائري بوده و همراه علي بن محمد بن شيران بر او قراءت مي كردند. در عين حال ابن غضائري همراه نجاشي نزد پدرش، حسين بن عبيد الله شاگردي مي كرده اند و بر او قراءاتي داشته اند. بدين سان نجاشي در برهه اي از زمان هم شاگردي ابن غضائري بوده و در برهه اي ديگر از شاگردان او.
تأليفات:
بر خلاف پدر ابن غضائري، كه نام مشايخ و تأليفات او به صورت كامل به دست ما رسيده، از احمد بن حسين اطلاع فراواني نداريم.
اين كتب از جمله تأليفات اوست:
1 - كتاب الضعفاء، معروف به رجال ابن غضائري. اين كتاب كه يك قسمت از كتابي دو قسمتي بوده پيرامون ضعفاي از روات است و تمام موارد ذم و ايرادات روات را از حيث وثاقت در نقل و مذهب و ... جمع نموده است. قسمت دوم اين كتاب كه ممدوحين از روات بوده متاسفانه مفقود شده و هيچ اطلاعي از آن در دست نداريم. پيرامون صحت مطالب و صحت انتساب اين كتاب به ابن غضائري سخن فراوان است. علامه تهراني در «الذريعة» به شدت مخالف انتساب اين كتاب به ابن غضائري است و دامان چنان بزرگ مردي را از نسبت داده شدن به اين كتاب مبرا مي داند.
از حيث نسخه و اعتبار سند كتاب نيز مطالبي هست كه در قسمت معرفي كتاب مفصلا بيان شده است.
2 - كتاب تاريخ ابن الغضائري، اين كتاب پس از وفات ابن غضائري در اختيار نجاشي بوده و شامل راويان حديث و تاريخ زندگي آنها بوده است. اين كتاب غير از رجال ابن غضائري است.
3 - فهرست الأصول
4 - فهرست المصنفات
پيرامون اين دو كتاب شيخ طوسي در ابتداي فهرست گفته: «در بين علماي اماميه عده اي كتابهايي در خصوص معرفي كتب بزرگان شيعه و معرفي مؤلفان آنها نوشته اند ; اما هيچكس كاملتر و جامعتر از شيخ بزرگوار، ابو الحسين، احمد بن حسين (ابن غضائري) انجام نداده است. او در اين دو كتاب هر چه يافته جمع آوري نموده است». متأسفانه در زمان حيات ابن غضائري كسي اين دو كتاب را استنساخ
نكرده بود و تنها يك نسخه از هر يك موجود بوده كه پس از وفات او بوسيله بعضي از ورثه اش از بين رفته اند.
رحلت:
احمد بن حسين بن عبيد الله، چنان كه از سخنان نجاشي استفاده مي شود قبل از نجاشي از دنيا رفته است. وفات نجاشي در سال 450 هجري است. بنابراين ابن غضائري قبل از اين تاريخ رحلت كرده است. چنان كه شيخ طوسي در فهرست گفته وفات او قبل از 40 سالگي و در سنين جواني بوده است و شايد همين مطلب علت از بين رفتن كتب ابن غضائري بوده، چرا كه داغ فراق او بر بستگان گران و سنگين بوده، و ورثه او اقدام به محو و نابودي آثار و بقاياي او كرده اند تا با ديدن آنها حزن و اندوه شان تازه نگردد.
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
*پست الکترونیک :
* متن نظر :